၁၉၂၂ ဥပဒေပြုကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲ

သမိုင်းနောက်ခံအခြေအနေ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤရွေးကောက်ပွဲသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (စီရင်အုပ်ချုပ်မှု) ဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံအား "ဒိုင်အာခီ" (Dyarchy) ဟုခေါ်သော နှစ်ဖက်မျှ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန်အတွက် ဥပဒေပြုကောင်စီ (Legislative Council) ကို ဖွဲ့စည်းရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင် စုစုပေါင်း ၁၀၃ ဦး ပါဝင်သော်လည်း ပြည်သူက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ရှိသည့် နေရာမှာ ၈၀ သာရှိသည်။ ကျန် ၂၃ နေရာမှာ ဘုရင်ခံက တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သူ ၂၁ ဦးနှင့် ရာထူးအရပါဝင်ရသူ ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီဝင် ၂ ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရွေးကောက်ခံ ၈၀ ဦးတွင်လည်း ဗမာတိုင်းရင်းသား အများစုပါဝင်သော အထွေထွေမဲဆန္ဒနယ်များမှ ၅၈ ဦးသာ ပါဝင်ပြီး ကျန်နေရာများကို ကရင် (၅ ဦး)၊ အိန္ဒိယ (၈ ဦး)၊ ဥရောပသား (၁ ဦး)၊ အင်္ဂလိပ်ကပြား (၁ ဦး) နှင့် ကုန်သည်ကြီးများအသင်း စသည်ဖြင့် "လူမျိုးစုနှင့် အကျိုးစီးပွားအခြေပြု" (Communal and Commercial Seats) သီးခြားခွဲဝေပေးထားသည်။ ဤဖွဲ့စည်းပုံသည် ဗြိတိသျှတို့၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို အကာအကွယ်ပေးထားသော Institutional Design တခုဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေးအခြေအနေနှင့် မဲပေးပိုင်ခွင့်
ထိုအချိန်က နိုင်ငံရေးအခြေအနေမှာ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် နိုးကြားနေချိန်ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှတို့ပေးသော ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်မခံလိုကြပေ။ အထင်ကရ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော ဂျီစီဘီအေ (GCBA - မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး) သည် ဤရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ရာတွင်လည်း အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ အခွန်အတုတ် ပေးဆောင်နိုင်မှုအပေါ် မူတည်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်ဒေသတွင် သဿမေဓခွန် (သို့မဟုတ်) လူခွန်တော် ပေးဆောင်နိုင်သူ၊ မြို့ပြတွင် မြေခွန်နှင့် အမြတ်ခွန် ပေးဆောင်နိုင်သူများသာ မဲပေးခွင့်ရခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်က မြန်မာ့လူဦးရေ ၁၂ သန်းခန့် ရှိသော်လည်း မဲပေးခွင့်ရှိသူ (Eligible Voters) မှာ ၁ ဒသမ ၈ သန်း (၁,၇၆၇,၂၂၇ ဦး) သာ ရှိခဲ့ပြီး လယ်သမားနှင့် ဆင်းရဲသား အများစုမှာ မဲပေးခွင့် မရရှိခဲ့ပေ။

ယှဉ်ပြိုင်မှုအခြေအနေ
ရွေးကောက်ပွဲတွင် အဓိက ယှဉ်ပြိုင်ကြသော အုပ်စုကြီး နှစ်စုရှိသည်။ ပထမအစုမှာ ဂျီစီဘီအေ (GCBA) မှ ခွဲထွက်လာပြီး ဒိုင်အာခီစနစ်အတွင်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပါဝင်လိုသော ဦးဘဘေ ဦးဆောင်သည့် "၂၁ ဦး အဖွဲ့" (နောင်တွင် နေရှင်နယ်လစ်ပါတီ/Nationalist Party) ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအစုမှာ ဗြိတိသျှအလိုတော်ရိဟု သတ်မှတ်ခံရပြီး ဆာဂျေအေမောင်ကြီးဦးဆောင်သော "ရွှေတောင်ကြားပါတီ" (Independent Party/Progressive Party) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တသီးပုဂ္ဂလများလည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ စုစုပေါင်း ရွေးကောက်ခံရမည့် နေရာ ၈၀ အနက် ၂၄ နေရာတွင် ပြိုင်ဘက်မရှိခဲ့ဘဲ ကျန်နေရာများအတွက် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁၆၂ ဦး ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ GCBA ၏ သပိတ်မှောက်မှုကြောင့် မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလတွင် ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် မဲမပေးရန် လှုံ့ဆော်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
 

ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်
ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အရ ဦးဘဘေ ဦးဆောင်သော "၂၁ ဦးပါတီ" (Nationalist Party) က အများဆုံးအနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အထွေထွေမဲဆန္ဒနယ် ၅၈ နေရာအနက် ၂၈ နေရာကို ရရှိခဲ့သည်။ ဆာဂျေအေမောင်ကြီး၏ "ရွှေတောင်ကြားပါတီ" က ၁၅ နေရာခန့် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ကျန်နေရာများကို တသီးပုဂ္ဂလများနှင့် လူမျိုးစုကိုယ်စားလှယ်များက ရရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲ၏ အထင်ရှားဆုံး အချက်အလက်မှာ မဲပေးသူဦးရေ အလွန်နည်းပါးခြင်း ဖြစ်သည်။ GCBA အသင်းကြီး၏ သပိတ်မှောက်မှု ထိရောက်ခဲ့ခြင်းနှင့် ပြည်သူလူထုက ဒိုင်အာခီစနစ်ကို စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် မဲပေးခွင့်ရှိသူများ၏ ၆ ဒသမ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ လာရောက် မဲပေးခဲ့ကြသည်။

နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ
ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၂၁ ဦးပါတီက မဲအများဆုံး ရရှိခဲ့သော်လည်း အစိုးရဖွဲ့စည်းရာတွင်မူ ကိုလိုနီဘုရင်ခံ ဆာဟာကုတ်ဘတ္တလာ (Sir Harcourt Butler) က ပါတီစုံရောနှောထားသော အစိုးရ (Mixed Cabinet) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံသည် ရွေးကောက်ပွဲနိုင်သော ၂၁ ဦးပါတီမှ ဦးမောင်ကြီးကို ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း၊ မဲရှုံးသော ရွှေတောင်ကြားပါတီမှ ဂျေအေမောင်ကြီးကို သစ်တောနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ အာဏာမျှဝေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင်ခံက စိတ်ကြိုက်ခန့်အပ်နိုင်သော ဝန်ကြီးနေရာများတွင် ဗြိတိသျှအရာရှိများနှင့် သူတို့ စိတ်ချရသူများကိုသာ ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ထက် ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား တည်ငြိမ်ရေးကိုသာ ဦးစားပေးသည့် "ဟန်ပြ ကိုယ်စားပြုမှု" (Symbolic Representation) သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေခဲ့သည်။